Overleven tussen het puin. Syrië, de menselijkheid voorbij

De golf van aanslagen die Europa treft, laat niemand onbewogen. We treuren om de slachtoffers, herstellen de schade en zoeken met vallen en opstaan een weg met de angst en de dreiging waarmee we tot voor kort niet vertrouwd waren. Maar hoe ons verhouden tegenover het geweld in Syrië, waar mensen dagelijks blootgesteld worden aan aanslagen, bruut oorlogsgeweld, extreme destructie, foltering en honger? Halfweg maart 2017 ging het zevende jaar van de verwoestende oorlog in. Hoe leven Syriërs verder tussen het puin? Waar heeft de bevolking nood aan? Waar zit de hoop?

Malaise in de harten

Meer dan zes lange oorlogsjaren zaaiden malaise in de harten van de achtergebleven bevolking. De Syrische jezuïet Ziad Hilal, projectverantwoordelijke van Kerk in Nood in Syrië, vertelt hoe mensen verscheurd worden door dilemma’s. In afwachting van een politieke oplossing twijfelen ze of het zinvol is te blijven of alsnog te vertrekken. Moet men zijn spaargeld bewaren of investeren in de heropbouw? Laat men zijn kinderen opgroeien in Syrië, ook als dit verplichte legerdienst betekent, of laat men ze vertrekken? Mensen hebben geen enkele houvast, geen enkel richtinggevend toekomstperspectief. Organisaties ter plekke kampen met hetzelfde probleem: blijft men inzetten op humanitaire noodhulp of begint men de heropbouw?

Wie ooit het mooie Aleppo bezocht, huivert bij de massieve destructie die de stad overwoekert sinds de recente strijd om Oost-Aleppo. Alleen al om het elektriciteitsnetwerk weer te laten functioneren, zou al minstens een jaar nodig zijn. De infrastructuur is in het hele land dermate aangetast dat de elektriciteits- en watervoorziening overal gebrekkig is of, in het slechtste geval, totaal ontbreekt.

Maar wat is, naast de materiële schade, de impact van deze vernietigende oorlog op sociaal en psychologisch vlak? De meeste Syriërs waren getuige of slachtoffer van extreem geweld en onrecht. Velen lijden aan depressie, angststoornissen of aan het posttraumatisch stresssyndroom, terwijl ze onophoudelijk blootgesteld blijven aan geweld.

Sociale relaties onder druk

De Syrische journalist Rami Jarrah getuigde dat in de zwaar belegerde gebieden het verlies van geliefden een zodanige dagelijkse realiteit is, dat men onbewust emotioneel afstand neemt van elkaar. Na een bominslag worden de doden begraven, gewonden verzorgd en het puin geruimd, maar tegelijkertijd gaat in een mum van tijd het dagelijks leven door alsof er niets gebeurd is. Geschat wordt dat meer dan de helft van de Syrische bevolking nood heeft aan mentale of psychologische gezondheidszorg. Eén kind op vier riskeert een chronische mentale gezondheidsstoornis te ontwikkelen.1

De Syriërs die in Syrië zelf op de vlucht zijn, komen vaak terecht in oude fabrieken, verlaten gebouwen en scholen of in zelf opgezette tentenkampen nabij de Jordaanse, Libanese en Turkse grenzen die nu gesloten zijn. Op enkele nog altijd moeilijk bereikbare gebieden na, zoals de grenskampen, kan de bevolking in de meeste regio’s rekenen op humanitaire hulp. De leefomstandigheden zorgen echter voor spanningen. Vaak leven meerdere families samen in een kleine ruimte met weinig privacy en amper middelen en voorzieningen.

In combinatie met de onveiligheid, de geleden trauma’s en verliezen, en de onzekerheid komen sociale relaties erg onder druk te staan. Kinderen groeien op in een sociale omgeving die niet gezond is voor hen. Er is vaak sprake van misbruik en intrafamiliaal geweld. Om het hoofd te bieden aan deze enorme sociale en psychologische uitdagingen is er meer nodig dan humanitaire noodhulp. Psychosociale projecten die behalve de ondersteuning van kinderen ook de ouders en de bredere omgeving van het kind proberen te bereiken, zijn onontbeerlijk.

Een goed voorbeeld hiervan is het tijdens de oorlog ontwikkelde ‘Life Skills Project’ van Jesuit Refugee Service Syria, dat kinderen én hun moeders en vaders vaardigheden aanleert die hen helpen om te gaan met de psychologische en sociale moeilijkheden die ze tijdens de oorlog ondervinden.

Gezondheidszorg en onderwijs

Dat ook ziekenhuizen en scholen doelwit zijn van bombardementen getuigt in hoeverre de menselijkheid zoek is in dit conflict. Ondanks de onveiligheid, het gebrek aan mankracht en (genees)middelen blijven artsen, verpleegkundigen en sociale werkers onophoudelijk zoeken naar instantoplossingen om de gewonden te behandelen. Met de steun van verschillende lokale, Syrische of internationale organisaties zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Artsen Zonder Grenzen en de Union of Medical Care and Relief Organizations (UOSSM) proberen artsen creatief te zijn met de middelen die ze hebben. Sommigen scholen zich bij via YouTube om operaties uit te voeren die niet binnen hun specialisatie vallen. Anderen vinden manieren om zelfs in huizen en schuilkelders te opereren, net zoals op sommige plekken ook scholen ondergronds gaan.

Wat zal de toekomst brengen in een door oorlog geteisterd land waar het geen uitzondering is dat kinderen al drie jaar lang geen onderwijs genoten? Van sommige kinderen is zelfs niet geweten of hun ouders nog leven of niet. Het onoverzienbare leed zet niet alleen organisaties in beweging, ook ondernemende burgers werken spontaan samen om anderen uit de nood te helpen.

Een apothekeres uit Aleppo die samen met enkele moslimvrouwen een project ter ondersteuning van weeskinderen opzette, is slechts één voorbeeld uit de vele.

Meer dan 5 miljoen Syriërs op de vlucht 2

Het hoeft weinig betoog dat de oorlog in Syrië de grootste humanitaire crisis is sinds de Tweede Wereldoorlog, de cijfers spreken voor zich. Naast de geschatte 500.000 dodelijke slachtoffers, sloegen ondertussen meer dan 5 miljoen Syriërs op de vlucht.

Buurlanden Turkije en Libanon, de opvanglanden bij uitstek, vingen resp. 2,9 miljoen en meer dan 1 miljoen geregistreerde Syrische vluchtelingen op. Jordanië volgt als derde opvangland met meer dan 658.000 vluchtelingen. Andere vluchtelingen trokken naar Egypte (120.154), Irak (236.772) of Noord-Afrika (29.275). Het aantal Syrische vluchtelingen dat buiten de regio opvang zoekt, is relatief klein. Ongeveer 1 miljoen Syrische vluchtelingen vroeg asiel aan in Europa.

Libanon, de grenzen van de draagkracht

Buurland Libanon wordt ongetwijfeld het hardst getroffen door de crisis in Syrië. Het 4,4 miljoen inwoners tellende land vangt meer dan 1 miljoen Syrische vluchtelingen op. Dat betekent dat 1 op de 4 mensen er vluchteling is. Zowel de Libanese economie, het onderwijssysteem en de gezondheidszorg kwamen hierdoor zwaar onder druk te staan. Door de ‘no camp’-policy van de Libanese overheid zoeken vluchtelingen een onderkomen in zelfgemaakte tenten op een gehuurd stukje grond of in leegstaande panden, containers, garages en soms ook appartementen. Vaak worden ze het slachtoffer van uitbuiting op de huur- en arbeidsmarkt.

Bij gebrek aan middelen, toegang tot onderwijs en werk, voelen velen zich gedwongen tot negatieve overlevingsstrategieën. Vele vluchtelingenkinderen worden daardoor blootgesteld aan geweld, kinderarbeid, prostitutie, uithuwelijking en rekrutering door gewapende groeperingen. 3

Door de verstrengde procedures tot het verkrijgen van een verblijfsvergunning en de de facto sluiting van de SyrischLibanese grens, leeft een belangrijk aandeel vluchtelingen zonder wettelijk verblijf in Libanon. Het is een gevangenis in open lucht, vertelt een Syrische vluchteling wiens moeder en broers al enkele jaren in een niet-officieel soennitisch vluchtelingenkamp nabij het kleine dorp Ersal verblijven. Omsingeld door het Libanese leger mag bijna niemand het dorp verlaten, zelfs niet om dringende medische redenen. Hoewel er humanitaire hulp geboden wordt, leven mensen er met de continue dreiging dat het kamp opgedoekt wordt, dat men gearresteerd en misschien zelfs teruggestuurd wordt. Duurzame vrede en gerechtigheid Het aantal oorlogsmisdaden en de gruwelijke schendingen van mensenrechten op massale schaal, heeft vele Syriërs diep getroffen.

Naast het lijden en trauma’s die hierdoor veroorzaakt worden, is het vaak de haat die zich in de harten begint te nestelen. Het belang van activisten en organisaties die de schendingen van de mensenrechten in kaart brengen is dan ook niet te onderschatten. Mazen Darwish, advocaat, activist en directeur van het Syrische Centrum voor Media en Vrijheid van Meningsuiting (SCM), wees erop dat oorlogsmisdadigers verantwoording moeten afleggen om de maatschappij te behoeden voor wraak. Gerechtigheid is nodig opdat mensen terug een gevoel van veiligheid kunnen opbouwen en ze hun leven kunnen hervatten zonder het risico te lopen gearresteerd en gemarteld te worden of opnieuw oog in oog te staan met onmenselijk geweld.

De goedhartigheid van het Syrische volk

Ondanks de schrijnende menselijke tragedie is het opvallend hoe vele Syriërs ter plekke en op de vlucht blijven geloven en vasthouden aan de goedhartigheid van het Syrische volk. Syriërs zijn trots Syriër te zijn, ondanks alles. Vele Syriërs zijn hoog opgeleid. Ze begrijpen het (geo)politieke spel in hun land heel goed en weten precies van welke externe belangen ze het slachtoffer zijn. De pogingen van het Syrische regime en andere betrokken partijen om na het uitbreken van de revolutie de politieke spanning te transformeren tot een sektarisch-religieus conflict, zijn nooit geslaagd. Eeuwen van vreedzaam samenleven, van goed nabuurschap tussen christenen en moslims verhinderde dit.

Pater Jacques Mourad, een Syrische priester die in 2015 vijf maanden gevangen zat bij IS, vertelt hoe in de woestijnstad Al Qaryateyn de sociale en culturele activiteiten onophoudelijk bleven doorgaan en zowel de soennitische als de christelijke bevolking bleven samenbrengen. Mede dankzij deze diepgaande relaties met de moslimgemeenschap in zijn stad konden hij en zijn parochianen levend en wel terugkeren.

Tot slot: dialoog en verzoening

Naast humanitaire hulp, psychosociale ondersteuning en gerechtigheid heeft de Syrische bevolking meer dan ooit nood om bevrijd te worden van het juk van politieke dictaturen en religieus fanatisme. Met het uitroeien van IS alleen zal het fanatisme niet ophouden, er is nood aan diepgaande dialoog en verzoening. Syriërs leefden eeuwenlang vreedzaam samen. Het wordt tijd dat hun levens en hun belangen op de eerste plaats komen te staan, zodat ze aan de heropbouw van hun land en hun samenleving kunnen beginnen.

Babs Mertens studeerde Intercultureel Management en verbleef een tijdlang in Syrië. Zij zet zich in voor Syrische vluchtelingen en voor de verspreiding van het gedachtegoed van jezuïet en vredesactivist Paolo dall’Oglio. Samen met Marc Colpaert vertaalde zij diens levensverhaal ‘Uit liefde voor de islam’ (Halewijn, 2016)

1 http://www.emro.who.int/syr/syria-news/who-expands-mentalhealth-care-services-across-syria.html 7 KOERIER dossier 2017/3

2 Cijfer afkomstig van http://www.unhcr.org/syria-emergency.html

3 https://ec.europa.eu/echo/files/aid/countries/factsheets/lebanon_ syrian_crisis_en.pdf

Eerder verschenen in het Koerier dossier "Kansen en hindernissen op weg naar vrede in het Midden Oosten" van Pax Christi (2017/3)

Uitgelichte berichten
Recente berichten
Archief
Zoeken op tags
Volg ons
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
  • Facebook - Grey Circle
  • Twitter - Grey Circle
  • Instagram - Grey Circle
  • YouTube - Grey Circle
  • LinkedIn - Grey Circle
  • Vimeo - Grey Circle

© 2023 by Effection, Music For Media. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now